مقدمه  ای بر شبکه برق رسانی:

امروزه انرژی الكتریكی بیش از انواع دیگر انرژی مورد استفاده قرار می گیرد, بدون انرژی الكتریكی كاربرد وسایل روشنایی و صنعتی وخانگی غیر ممكن است, به علاوه در بیشتر وسایل نقلیه مانند قطارها واتوبوس های برقی انرژی الكتریكی نقش مهمی بازی می كند, به این ترتیب می توان گفت انرژی الكتریكی تقریبا در همه جا به كار می رود.

رشد شهرنشینی وتوسعه صنعت واستفاده از تجهیزات و ماشین آلات گوناگون برقی موجب افزایش روزافزون نیروگاه های مختلف و تولید انرژی الكتریكی درهمه كشورهای جهان از جمله ایران شده است .امروز صنعت برق بعنوان یكی از شاخص های مهم توسعه اقتصادی واجتماعی وفرهنگی كشورها بشمارمی آید.

برای این كه انرژی تولید شده در نیروگاه ها به شبكه سراسری متصل شود و دراختیار مشتركان قرار گیرد باید مراحل زیر انجام گیرد:

-1 شبكه انتقال نیرو:

انرژی تولید شده در نیروگاه های مختلف ( آبی- گازی- اتمی- سیكل تركیبی- بادی و...) با ولتاژ (معمولا 20KV) پس از افزایش و كاهش به مقدار ولتاژهای (400/230/63/20/0.4KV) به مناطق مصرف انتقال می یابد.

جا به جایی انرژی الكتریكی با ولتاژهای 400 یا 230 كیلوولتی را درا صطلاح انتقا ل نیرو می گویند وهد ف آ ن داد وستدا نرژی و توان بین مناطق ونواحی اصلی است كه معمولا در فوا صل دور ازهم قرار گرفته اند.

-2 شبكه فوق توزیع:

رساندن انرژی وتوان به مراكز مصرف بیش تربا خط های 63(یا66) یا 132 كیلوولتی صورت می گیرد كه این بخش از فعالیت نیرو رسانی را در ا صطلاح شبكه های فوق توزیع می نامند.

-3 شبكه توزیع نیرو:

درصنعت برق توزیع انرژی اساسا در دو سطح فشار متوسط وفشار ضعیف صورت می گیرد.

-3-1 خط های فشار متوسط:

بیشتر شبكه های فشار متوسط در ایران از نوع 20KV هستند; اما ولتاژهای 33 و11 كیلوولتی نیز پهنه های محدودی از كاربرد را دارند.

-3-2 خط های فشار ضعیف:

تامین برق مصرف كنندگان عادی با خط های فشار ضعیف انجام می گیرد.

این خط ها آخرین قسمت از شبكه ی عظیم و گسترده ی برق رسانی را تشكیل می دهند.

خط های فشار ضعیف رایج در سراسر كشور از رده ی 220/380KV و معمولا به صورت  5سیمه هستند و درحال حاضر حدود 200000 كیلومتر خط فشار ضعیف در ایران وجود دارد.

شكل(1)  انواع دکل های انتقال وتوزیع نیرو وحریم ایمن آن ها رانشان می دهد.     

مقدمه ای برشبکه برق رسانی……………………………………………………………………….. 7

فصل اول: دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس……………………………………………… 8

(1-1 موقعیت جغرافیائی ومشخصات………………………………………………………………….. 9

(2-1 پرسنل دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس………………………………………………………..   9

(3-1 حوزه جغرافیائی وعملیاتی دیسپاچینگ فوق توزیع……………………………………………….. 10

(4-1 پروژه دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس……………………………………………………….  10

(5-1 وظایف و مسئولیت های مرا كز دیسپاچینگ فوق توزیع…………………………………………...  12

(6-1 نمودارسلسله مراتبی مراكزدیسپاچینگ درمعاونت تولید وانتقال نیرو………………………………...14

فصل دوم:آموخته های کارآموزی…………………………………………………………  15

(1-2 تعاریف واصطلاحات…………………………………………………………………………. 16

(2-2 تئوری ومباحث نظری………………………………………………………………………..  19

(3-2 گزارش ما نورها واعلام عیب ها………………………………………………………………. 20

فصل سوم:ادوات وتجهیزات پست………………………………………………………..    21

بخش اول- کلیدهای فشارقوی………………………………………………………………….. 22

(1-1-3 کلیدهای بدون باریا سکسیونر………………………………………………………………. 23

ü      موارد استفاده سکسیونر............................................................................................ 24

ü      انواع سکسیونر.......................................................................................................24

ü      انتخاب سکسیونرازنظرنوع ومشخصات............................................................................26

(2-1-3 کلید قابل قطع زیربارکم یا سکسیونر قابل قطع زیربار…………………………………………..  26

• Ø      موارد استفاده ازسکسیونرقابل قطع زیربار........................................................................27

(3-1-3 مدارشکن یا دیژنکتور(Circuit Breaker)....................................................................        28

v     فرآیند عملکرد درموقع بروزخطا....................................................................................29

v     نکات انتخاب یک کلید قدرت(دیژنکتور)............................................................................30

v     انواع کلید قدرت(دیژنکتور)......................................................................................... 30

بخش دوم- رله وحفاظت...……………………………………………..……………………….40                            40

(1-2-3 سیستم های حفاظتی………………………………………….……………………………  40

(2-2-3 رله وانواع آن……………………………………………………………………………. 41

(3-2-3 حفاظت سیستم های الکتریکی……...……………………………………………………….  42

(4-2-3 حفاظت ازخطوط فوق توزی………………………………………………………………...  44

(5-2-3 حفاظت های ترانسفورماتور…………..…………………………………………………….  49

(6-2-3 حفاظت های یک پست63KV......................................................................................            50

(7-2-3 زمین کردن حفاظتی……………………………………………………………………….. 50

بخش سوم- ترانس های اندازه گیری((CT, PT..................................................................      52

(1-3-3 ترانس ولتاژPT......................................................................................................             52

(2-3-3 ترانس جریانCT.....................................................................................................           54

(3-3-3 ترانس های جریان ازنظرنوع هسته………………………………………………………….  56

فهرست منابع ومآ خذ….………………………………………………………………………. 58

پیوست ها……………………………………………………………………………………… 59

                     فهرست اشکال

 (1انواع دکل های انتقال وتوزیع نیرو وحریم ایمنی آن ها……………………………………….. 7

(2 نقشه موقعیت جغرافیائی پست ودیسپاچینگ تهرانپارس………………………………………. 9

(3 نقشه تک خطی پست230/63KV تهرانپارس……………………………………………... 13

(4 جرقه ناشی ازبازشدن سکسیونرزیربار…………………………………………………….. 23

(5 سکسیونر کشوئی………………………………………………………………………….. 25

(6 سکسیونر دورانی………………………………………………………………………….. 25

(7 اتصالات اساسی کنترل مدارشکن برای عملیات راه اندازی…………………………………. 29

(8 مكانیزم قرارگرفتن كنتاكت های دیژنکتور روغنی …………………………………..33KV 31

(9 کلید روغنی سه فاز………………………………………………………………………… 31

(10 کلید روغنی تکفاز………………………………………………………………………... 31

(11 کلید روغنی سه فاز………………………………………………………………………. 31

(12 نمای قطاعی دیژنکتورکم روغن………………………………………………………….. 32

(13 دیژنکتورکم روغن……………………………………………………………………….. 33

(14 نمای ساختمانی دیژنکتورکم روغن……………………………………………………….. 33

(15 دیژنکتور کشوئی کم روغن12KVو800A ساختBBC..............................................  34

(16 دیژنکتور اکسپانزیون10KV.....................................................................................       35

(17 کمپرسور ومحفظه احتراق کلیدSF6 ساخت زیمنس………………………………………. 37

(18 دیژنکتورSF6 برای ولتاژ230KV...........................................................................      38

(19 دیژنکتورSF6 برای ولتاژ230KV...........................................................................      38

(20 ساختمان دیژنکتورخلاء………………………………………………………………….. 38

(21 رله جریان زیاد وارت فالت……………………………………………………………….. 43

(22 رله جریان زیاد وارت فالت بصورت مشترک……………………………………………… 43

(23 رله دیستانس…………………………………………………………………………….. 44

(24 رله اورکارنت دایرکشنا ل………………………………………………………………… 46

(25 تپ چنجر ترانس سه فاز…………………………………………………………………. 46

(26 رله دیفرانسیل(جریان باقیمانده)………………………………………………………….. 47

(27 رله بوخهلتس……………………………………………………………………………. 48

(28 رله بوخهلتس……………………………………………………………………………. 48

(29 محل قرارگیری راه بوخهلتس روی ترانس………………………………………………... 49

(30 نمای ظاهری وقسمت های مختلف یك ترانس ولتاژخازنیCVT.......................................   53

(31 قسمت های الكتریكی یك ترانس ولتاژخازنیCVT.........................................................     53

(32 ترانس های ولتاژPT................................................................................................        54

(33 ترانس های ولتاژPT...............................................................................................         54

(34 ترانس جریان هسته پائینی……………………………………………………………….. 55

(35 ترانس جریان هسته بالائی……………………………………………………………….. 55

(36 ترانس های جریان درخطوط فشارقوی………………...…………………………………. 57

فهرست جدا ول

(1 پست های تحت کنترل دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس...................................................     9

(2 سطح, کد ورنگ استاندارد ولتاژهای شبکه ایران…………………………………………... 19

(3 جریان مجازاتصال كوتاه نسبت به سطوح مختلف ولتاژ…………………………………….. 19

(4 شدت جریان اتصال كوتاه برای سكسیونرهای مختلف نسبت به جریان ضربه ای……………. 27

(5 مشخصات سکسیونرهای قابل قطع زیربار…………………………………………………. 28

(6 مشخصات دیژنکتورهای خلاء ساخت زیمنس……………………………………………… 39

(7 مشخصات سکسیونرهای تیغه ای ودورانی ساخت زیمنس…………………………………. 59

(8 مشخصات سکسیونرهای کشوئی ساخت زیمنس…………………………………………… 60

(9 مشخصات سکسیونرهای قیچی ای ساخت زیمنس…………………………………………. 61

(10 رله های حفاظتی ونحوه عملکرد………………………………………………………… 62

مقدمه  ای بر شبکه برق رسانی:

امروزه انرژی الكتریكی بیش از انواع دیگر انرژی مورد استفاده قرار می گیرد, بدون انرژی الكتریكی كاربرد وسایل روشنایی و صنعتی وخانگی غیر ممكن است, به علاوه در بیشتر وسایل نقلیه مانند قطارها واتوبوس های برقی انرژی الكتریكی نقش مهمی بازی می كند, به این ترتیب می توان گفت انرژی الكتریكی تقریبا در همه جا به كار می رود.

رشد شهرنشینی وتوسعه صنعت واستفاده از تجهیزات و ماشین آلات گوناگون برقی موجب افزایش روزافزون نیروگاه های مختلف و تولید انرژی الكتریكی درهمه كشورهای جهان از جمله ایران شده است .امروز صنعت برق بعنوان یكی از شاخص های مهم توسعه اقتصادی واجتماعی وفرهنگی كشورها بشمارمی آید.

برای این كه انرژی تولید شده در نیروگاه ها به شبكه سراسری متصل شود و دراختیار مشتركان قرار گیرد باید مراحل زیر انجام گیرد:

-1 شبكه انتقال نیرو:

انرژی تولید شده در نیروگاه های مختلف ( آبی- گازی- اتمی- سیكل تركیبی- بادی و...) با ولتاژ (معمولا 20KV) پس از افزایش و كاهش به مقدار ولتاژهای (400/230/63/20/0.4KV) به مناطق مصرف انتقال می یابد.

جا به جایی انرژی الكتریكی با ولتاژهای 400 یا 230 كیلوولتی را درا صطلاح انتقا ل نیرو می گویند وهد ف آ ن داد وستدا نرژی و توان بین مناطق ونواحی اصلی است كه معمولا در فوا صل دور ازهم قرار گرفته اند.

-2 شبكه فوق توزیع:

رساندن انرژی وتوان به مراكز مصرف بیش تربا خط های 63(یا66) یا 132 كیلوولتی صورت می گیرد كه این بخش از فعالیت نیرو رسانی را در ا صطلاح شبكه های فوق توزیع می نامند.

-3 شبكه توزیع نیرو:

درصنعت برق توزیع انرژی اساسا در دو سطح فشار متوسط وفشار ضعیف صورت می گیرد.

-3-1 خط های فشار متوسط:

بیشتر شبكه های فشار متوسط در ایران از نوع 20KV هستند; اما ولتاژهای 33 و11 كیلوولتی نیز پهنه های محدودی از كاربرد را دارند.

-3-2 خط های فشار ضعیف:

تامین برق مصرف كنندگان عادی با خط های فشار ضعیف انجام می گیرد.

این خط ها آخرین قسمت از شبكه ی عظیم و گسترده ی برق رسانی را تشكیل می دهند.

خط های فشار ضعیف رایج در سراسر كشور از رده ی 220/380KV و معمولا به صورت  5سیمه هستند و درحال حاضر حدود 200000 كیلومتر خط فشار ضعیف در ایران وجود دارد.

شكل(1)  انواع دکل های انتقال وتوزیع نیرو وحریم ایمن آن ها رانشان می دهد.     

مقدمه ای برشبکه برق رسانی……………………………………………………………………….. 7

فصل اول: دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس……………………………………………… 8

(1-1 موقعیت جغرافیائی ومشخصات………………………………………………………………….. 9

(2-1 پرسنل دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس………………………………………………………..   9

(3-1 حوزه جغرافیائی وعملیاتی دیسپاچینگ فوق توزیع……………………………………………….. 10

(4-1 پروژه دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس……………………………………………………….  10

(5-1 وظایف و مسئولیت های مرا كز دیسپاچینگ فوق توزیع…………………………………………...  12

(6-1 نمودارسلسله مراتبی مراكزدیسپاچینگ درمعاونت تولید وانتقال نیرو………………………………...14

فصل دوم:آموخته های کارآموزی…………………………………………………………  15

(1-2 تعاریف واصطلاحات…………………………………………………………………………. 16

(2-2 تئوری ومباحث نظری………………………………………………………………………..  19

(3-2 گزارش ما نورها واعلام عیب ها………………………………………………………………. 20

فصل سوم:ادوات وتجهیزات پست………………………………………………………..    21

بخش اول- کلیدهای فشارقوی………………………………………………………………….. 22

(1-1-3 کلیدهای بدون باریا سکسیونر………………………………………………………………. 23

ü      موارد استفاده سکسیونر............................................................................................ 24

ü      انواع سکسیونر.......................................................................................................24

ü      انتخاب سکسیونرازنظرنوع ومشخصات............................................................................26

(2-1-3 کلید قابل قطع زیربارکم یا سکسیونر قابل قطع زیربار…………………………………………..  26

• Ø      موارد استفاده ازسکسیونرقابل قطع زیربار........................................................................27

(3-1-3 مدارشکن یا دیژنکتور(Circuit Breaker)....................................................................        28

v     فرآیند عملکرد درموقع بروزخطا....................................................................................29

v     نکات انتخاب یک کلید قدرت(دیژنکتور)............................................................................30

v     انواع کلید قدرت(دیژنکتور)......................................................................................... 30

بخش دوم- رله وحفاظت...……………………………………………..……………………….40                            40

(1-2-3 سیستم های حفاظتی………………………………………….……………………………  40

(2-2-3 رله وانواع آن……………………………………………………………………………. 41

(3-2-3 حفاظت سیستم های الکتریکی……...……………………………………………………….  42

(4-2-3 حفاظت ازخطوط فوق توزی………………………………………………………………...  44

(5-2-3 حفاظت های ترانسفورماتور…………..…………………………………………………….  49

(6-2-3 حفاظت های یک پست63KV......................................................................................            50

(7-2-3 زمین کردن حفاظتی……………………………………………………………………….. 50

بخش سوم- ترانس های اندازه گیری((CT, PT..................................................................      52

(1-3-3 ترانس ولتاژPT......................................................................................................             52

(2-3-3 ترانس جریانCT.....................................................................................................           54

(3-3-3 ترانس های جریان ازنظرنوع هسته………………………………………………………….  56

فهرست منابع ومآ خذ….………………………………………………………………………. 58

پیوست ها……………………………………………………………………………………… 59

                     فهرست اشکال

 (1انواع دکل های انتقال وتوزیع نیرو وحریم ایمنی آن ها……………………………………….. 7

(2 نقشه موقعیت جغرافیائی پست ودیسپاچینگ تهرانپارس………………………………………. 9

(3 نقشه تک خطی پست230/63KV تهرانپارس……………………………………………... 13

(4 جرقه ناشی ازبازشدن سکسیونرزیربار…………………………………………………….. 23

(5 سکسیونر کشوئی………………………………………………………………………….. 25

(6 سکسیونر دورانی………………………………………………………………………….. 25

(7 اتصالات اساسی کنترل مدارشکن برای عملیات راه اندازی…………………………………. 29

(8 مكانیزم قرارگرفتن كنتاكت های دیژنکتور روغنی …………………………………..33KV 31

(9 کلید روغنی سه فاز………………………………………………………………………… 31

(10 کلید روغنی تکفاز………………………………………………………………………... 31

(11 کلید روغنی سه فاز………………………………………………………………………. 31

(12 نمای قطاعی دیژنکتورکم روغن………………………………………………………….. 32

(13 دیژنکتورکم روغن……………………………………………………………………….. 33

(14 نمای ساختمانی دیژنکتورکم روغن……………………………………………………….. 33

(15 دیژنکتور کشوئی کم روغن12KVو800A ساختBBC..............................................  34

(16 دیژنکتور اکسپانزیون10KV.....................................................................................       35

(17 کمپرسور ومحفظه احتراق کلیدSF6 ساخت زیمنس………………………………………. 37

(18 دیژنکتورSF6 برای ولتاژ230KV...........................................................................      38

(19 دیژنکتورSF6 برای ولتاژ230KV...........................................................................      38

(20 ساختمان دیژنکتورخلاء………………………………………………………………….. 38

(21 رله جریان زیاد وارت فالت……………………………………………………………….. 43

(22 رله جریان زیاد وارت فالت بصورت مشترک……………………………………………… 43

(23 رله دیستانس…………………………………………………………………………….. 44

(24 رله اورکارنت دایرکشنا ل………………………………………………………………… 46

(25 تپ چنجر ترانس سه فاز…………………………………………………………………. 46

(26 رله دیفرانسیل(جریان باقیمانده)………………………………………………………….. 47

(27 رله بوخهلتس……………………………………………………………………………. 48

(28 رله بوخهلتس……………………………………………………………………………. 48

(29 محل قرارگیری راه بوخهلتس روی ترانس………………………………………………... 49

(30 نمای ظاهری وقسمت های مختلف یك ترانس ولتاژخازنیCVT.......................................   53

(31 قسمت های الكتریكی یك ترانس ولتاژخازنیCVT.........................................................     53

(32 ترانس های ولتاژPT................................................................................................        54

(33 ترانس های ولتاژPT...............................................................................................         54

(34 ترانس جریان هسته پائینی……………………………………………………………….. 55

(35 ترانس جریان هسته بالائی……………………………………………………………….. 55

(36 ترانس های جریان درخطوط فشارقوی………………...…………………………………. 57

فهرست جدا ول

(1 پست های تحت کنترل دیسپاچینگ فوق توزیع تهرانپارس...................................................     9

(2 سطح, کد ورنگ استاندارد ولتاژهای شبکه ایران…………………………………………... 19

(3 جریان مجازاتصال كوتاه نسبت به سطوح مختلف ولتاژ…………………………………….. 19

(4 شدت جریان اتصال كوتاه برای سكسیونرهای مختلف نسبت به جریان ضربه ای……………. 27

(5 مشخصات سکسیونرهای قابل قطع زیربار…………………………………………………. 28

(6 مشخصات دیژنکتورهای خلاء ساخت زیمنس……………………………………………… 39

(7 مشخصات سکسیونرهای تیغه ای ودورانی ساخت زیمنس…………………………………. 59

(8 مشخصات سکسیونرهای کشوئی ساخت زیمنس…………………………………………… 60

(9 مشخصات سکسیونرهای قیچی ای ساخت زیمنس…………………………………………. 61

(10 رله های حفاظتی ونحوه عملکرد………………………………………………………… 62